Gezond eten klinkt eenvoudig, maar in de praktijk is het soms best lastig. In de supermarkt word je omringd door producten, verpakkingen, claims en aanbiedingen. De ene verpakking zegt “rijk aan eiwitten”, de andere “zonder toegevoegde suiker” en weer een andere speelt in op gemak. Juist daarom is de Schijf van Vijf al jarenlang een bekend hulpmiddel in Nederland. Het model helpt je om gezondere keuzes te maken, zonder dat je elk etiket tot in detail hoeft te begrijpen.
In 2026 is de Schijf van Vijf vernieuwd. De basis is herkenbaar gebleven, maar de adviezen zijn aangepast aan nieuwe inzichten. Gezondheid staat nog steeds centraal, maar duurzaamheid en voedselveiligheid spelen nu ook een duidelijkere rol. Dat betekent onder andere: meer aandacht voor plantaardige producten, minder vlees, minder kaas en meer ruimte voor persoonlijke eetvoorkeuren. De vernieuwde Schijf van Vijf werd op 9 april 2026 gepubliceerd door het Voedingscentrum.
De Schijf van Vijf is een voedingsmodel van het Voedingscentrum. Het laat zien welke productgroepen samen de basis vormen van een gezond eetpatroon. Het doel is niet om een streng dieet voor te schrijven, maar om praktische houvast te geven. Door dagelijks uit de verschillende vakken te eten en daarbij te variëren, krijg je belangrijke voedingsstoffen binnen zoals vezels, vitamines, mineralen, eiwitten en gezonde vetten.
De Schijf van Vijf bestaat al sinds 1953 en is in de loop der jaren meerdere keren aangepast. Dat is logisch, want onze kennis over voeding verandert. Ook de manier waarop we eten is veranderd. We hebben tegenwoordig veel meer keuze dan vroeger, maar ook meer verleidingen. Denk aan kant-en-klare maaltijden, snacks, frisdrank, bewerkt vlees en andere producten met veel zout, suiker of verzadigd vet.
Volgens het Voedingscentrum is de Schijf van Vijf bedoeld als hulpmiddel om lekker te eten en drinken op een manier die bij je past. In 2026 wordt daarbij nadrukkelijk gekeken naar producten die gezond zijn voor jezelf én voor de aarde.
De Schijf van Vijf is bedoeld voor iedereen die gezonder wil eten. Het model wordt gebruikt door volwassenen, gezinnen, scholen, zorgprofessionals en mensen die bewuster met voeding willen omgaan. Het is geen medisch dieet, maar een algemene basis voor een gezond voedingspatroon.
Wel verschilt het advies per persoon. Een kind heeft andere hoeveelheden nodig dan een volwassene. Een zwangere vrouw heeft andere aandachtspunten dan iemand die borstvoeding geeft. Ook leeftijd, geslacht, energiebehoefte en eetvoorkeuren spelen mee. Daarom werkt het Voedingscentrum met persoonlijke adviezen via de tool “Schijf van Vijf voor jou”. Daarin kun je onder andere aangeven of je vlees eet, vis eet, volledig plantaardig eet of weinig brood eet.
Ook bij bepaalde aandoeningen kan de Schijf van Vijf een gezonde basis zijn. Denk aan diabetes type 2 of hart- en vaatziekten. Wel geldt dan dat persoonlijk advies van een diëtist verstandig kan zijn, zeker als je bepaalde producten niet kunt eten of specifieke voedingsbehoeften hebt.
De Schijf van Vijf bestaat uit vijf vakken. Elk vak bevat productgroepen die bijdragen aan een gezond voedingspatroon. Het gaat vooral om basisproducten die weinig zout, suiker en verzadigd vet bevatten.
Het eerste vak bestaat uit groente en fruit. Hieronder vallen verse groente, voorgesneden groente, diepvriesgroente en groente uit blik of glas zonder toegevoegd suiker en zout. Voor volwassenen blijft het advies om dagelijks minimaal 250 gram groente te eten. Fruit hoort ook dagelijks in het eetpatroon thuis en levert onder andere vezels, vitamines en antioxidanten.
Het tweede vak bestaat uit brood, graanproducten en aardappelen. Denk aan volkorenbrood, havermout, volkoren pasta, zilvervliesrijst, bulgur, quinoa, couscous en aardappelen. Volkorenproducten hebben de voorkeur omdat ze meer vezels bevatten en langer verzadigen. Brood met bakkerszout is bovendien een belangrijke bron van jodium.
Het derde vak bevat eiwitrijke producten zoals peulvruchten, tofu, tempé, noten, vis, ei, vlees, zuivel en zuivelalternatieven. In 2026 ligt hier duidelijk meer nadruk op plantaardige eiwitbronnen. Peulvruchten zoals linzen, kikkererwten, kidneybonen en zwarte bonen passen goed binnen de Schijf van Vijf. Ook tofu, tempé, hummus en falafel tellen mee binnen het advies voor peulvruchten, tofu en tempé.
Het vierde vak bestaat uit smeer- en bereidingsvetten. Hierbij gaat het vooral om zachte en vloeibare vetten, zoals halvarine, margarine, vloeibare bak- en braadproducten en plantaardige oliën. Deze producten leveren onverzadigde vetten en helpen om harde vetten, zoals roomboter, te vervangen.
Het vijfde vak bestaat uit dranken. Water, zwarte thee, groene thee en gefilterde koffie passen hierin. Het Voedingscentrum adviseert volwassenen onder andere om dagelijks drie kopjes zwarte of groene thee te drinken. Melk en verrijkte sojadrink tellen ook mee bij de vochtinname.
Niet alle producten passen in de Schijf van Vijf. Producten met veel zout, suiker of verzadigd vet vallen er meestal buiten. Denk aan frisdrank, snoep, koek, chips, gebak, witte pasta, witbrood, zoet broodbeleg, bewerkt vlees en veel kant-en-klare snacks.
Dat betekent niet dat je deze producten nooit meer mag eten. Het Voedingscentrum werkt met dagkeuzes en weekkeuzes. Een dagkeuze is een kleinere keuze buiten de Schijf van Vijf, waarvan je er volgens het Voedingscentrum maximaal drie tot vijf per dag kunt nemen. Een weekkeuze is groter of minder gezond en past maximaal drie keer per week binnen een eetpatroon volgens de Schijf van Vijf.
De kern is dus niet perfect eten, maar bewust kiezen. De meeste producten die je eet komen bij voorkeur uit de Schijf van Vijf. Voor producten erbuiten is beperkt ruimte.
De vernieuwde Schijf van Vijf in 2026 is gebaseerd op gezondheid, duurzaamheid en voedselveiligheid. Dat laatste is een belangrijke verandering. Waar eerdere versies vooral draaiden om gezondheid, wordt nu ook gekeken naar de milieubelasting van voeding en naar schadelijke stoffen in producten. Het Voedingscentrum noemt duurzaamheid en voedselveiligheid expliciet als nieuwe onderdelen in de gebruikte input voor de Schijf van Vijf 2026.
De grootste praktische veranderingen zitten in de aanbevolen hoeveelheden. Voor volwassenen van 18 tot 50 jaar die vlees en vis eten, zijn de adviezen duidelijk aangepast. Peulvruchten, tofu en tempé gaan van 120 tot 180 gram naar 250 gram per week. Ook falafel en hummus tellen nu mee. Vlees gaat van maximaal 500 gram naar maximaal 300 gram per week, waarvan maximaal 100 gram rood vlees. Bewerkt vlees, zoals vleeswaren, wordt zo veel mogelijk afgeraden.
Ook noten krijgen een iets grotere rol. Het advies stijgt van 25 naar 30 gram per dag. Kaas gaat juist omlaag, van 40 naar 20 gram per dag. Daarnaast adviseert het Voedingscentrum om af te wisselen tussen zuivel en verrijkte zuivelalternatieven, zoals halfvolle melk gecombineerd met verrijkte sojadrink of sojayoghurt.
Deze veranderingen passen bij de bredere beweging richting meer plantaardig eten. Het gaat niet om een verbod op vlees of zuivel, maar om een betere balans tussen plantaardige en dierlijke producten.
Voeding heeft invloed op je gezondheid, maar ook op het milieu. Voor de productie van eten zijn land, water, energie en grondstoffen nodig. Sommige producten hebben een grotere impact dan andere. Vooral vlees, en dan met name rood vlees, belast het milieu relatief sterk.
In de Schijf van Vijf 2026 wordt daarom gekeken naar de combinatie van gezond, duurzaam en veilig eten. Het Voedingscentrum gebruikt onder andere informatie over watergebruik, uitstoot en schadelijke stoffen in voeding. Zo ontstaat een advies dat niet alleen goed is voor je lichaam, maar ook beter past bij de druk op klimaat en leefomgeving.
Voor de dagelijkse praktijk betekent dit vooral dat plantaardige producten vaker de voorkeur krijgen. Denk aan peulvruchten, volkorenproducten, groente, fruit, noten en verrijkte plantaardige zuivelalternatieven.
De Schijf van Vijf hoeft niet ingewikkeld te zijn. Begin met kleine keuzes die je makkelijk volhoudt. Vervang bijvoorbeeld één of twee keer per week vlees door linzen, bonen, tofu of tempé. Kies vaker volkorenbrood in plaats van witbrood. Neem water of thee in plaats van frisdrank. Gebruik vloeibare margarine of olie in plaats van harde vetten. En wissel kaas op brood eens af met hummus, 100% pindakaas, groentespread of hüttenkäse.
Ook variatie blijft belangrijk. Elke dag hetzelfde eten is niet nodig en ook niet ideaal. Door te wisselen tussen verschillende soorten groente, fruit, granen, eiwitbronnen en vetten krijg je een breder pakket aan voedingsstoffen binnen.